مديريت پژوهش

این گروه از بدو تأسیس «دفتر همکاری حوزه و دانشگاه» با همت و تلاش جمعی از محققین حوزه و دانشگاه فعالیت خود را آغاز کرد که حاصل کار آن تا کنون انتشار دوازده جلد کتاب و 25 مقاله بوده است. همچنین گروه در راستای همکاری با دیگر مراکز پژوهشی، از جملة بر‌گزارکنندگان «همایش دوسالانه اقتصاد اسلامی» و برپایی‌جلسات‏ پژوهشگران اقتصاد در قم‌، نقشی فعال داشته است. این گروه هم اینک، ده طرح‏ پژوهشی در دست اجرا دارد.
اعضای هیئت علمی و محققان گروه :1. حسن‌آقا نظری (مدیر،عضو هیئت علمی و عضو شورای علمی گروه)؛ 2. سید‌هادی عربی(عضو هیئت علمی و عضو شورای علمی گروه)؛3. علیرضا لشکری (عضو هیئت علمی و عضو شورای علمی گروه)؛ 4. سید رضا حسینی (عضو هیئت علمی و عضو شورای علمی گروه)؛5. محمدحسین کرمی (عضو هیئت علمی و عضو شورای علمی گروه)؛ 6. سیدکاظم رجایی (عضو شورای علمی گروه)؛ 7. محمد‌رضا شریف آزاده (عضو شورای علمی گروه)؛ 8. محمد‌تقی گیلک حکیم‌آبادی(محقق همکار)؛کتابها1. درآمدی بر اقتصاد اسلامیمؤلفان :غلامرضا مصباحی، حسن‌آقا نظری، سیدمحمد‌رضا مدرسی، پرویز داوودی و محمدرضا شریف‏آزاده؛تعداد صفحه : 447؛سال نشر: چاپ ششم 1383؛ناشر : سمت .این کتاب که در جهت شناخت حقوق اقتصاد اسلامی نگاشته شده، طی بخشها و فصلهای متعدد، مبانی عقیدتی اقتصاد،هدف اقتصاد،منابع و روش شناخت اقتصاد اسلامی، مالکیت، تولید و مصرف را از دیدگاه اسلامی بحث و بررسی کرده است و می‌تواند پایه‌ای برای دروس رشته اقتصاد دانشگاهها قرار گیرد.2. مبانی اقتصاد اسلامیمؤلفان : حسن‌آقا نظری، غلامرضا مصباحی، پرویز داوودی و محمدرضا شریف‏آزاده؛تعداد صفحه : 544؛سال نشر :چاپ سوم 1379؛ناشر : سمت .پس از کتاب «درآمدی بر اقتصاد اسلامی » این کتاب دومین اثری است که در زمینه مبانی حقوق ارزشی اقتصاد اسلامی تدوین و کوشش شده است از جنبة حقوقی آن کاسته شده و جنبة اقتصادی و تحلیلی آن تقویت شود. ویژگی بارز این اثر به وجود آوردن زمینه این باور است که ارزشهای پذیرفته شده در نظام اقتصاد اسلامی، می‌تواند برخی نظریه‌های اقتصادی را تحت تأثیر قرار دهد. مباحث این کتاب در دو بخش: «تعاریف و مباحث مقدماتی اقتصاد» و«مبانی اقتصاد اسلامی» و چهارده فصل سامان یافته است . 3. پول در اقتصاد اسلامیمؤلفان : پرویز داوودی، حسن‌آقا نظری و سید‌حسن میرجلیلی؛تعداد صفحه : 108؛سال نشر : 1374؛ناشر : سمت.این کتاب جهت تفسیر ماهیت نرخ بهره و ضرورت جایگزینی نرخ سود به جای آن، تدوین شده و در چهار فصل:«مفهوم پول و ابعاد اقتصادی آن»،«تکامل پول و اقسام آن »،«احکام فقهی پول » و«توجیهات بهره و پاسخ به آن» سامان یافته است. این کتاب برای دانشجویان کارشناسی ارشد رشته‌های اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی تدوین شده است .4. مبانی اقتصاد اسلامی (تلخیص و تکمیل)تلخیص‌ وتکمیل : غلامرضا مصباحی و سید‌هادی عربی؛تعداد صفحه : 132؛سال نشر : 1379؛ناشر : سمت .این کتاب که به منظور ترجمه به زبانهای خارجی تهیه شده، خلاصه‌ای از کتاب «مبانی اقتصاد اسلامی» است که در چهار بخش «مباحث مقدماتی»، «مباحث ارزشی و بینشی اقتصاد اسلامی »، «مبانی حقوق اقتصاد اسلامی » و «دولت و سنجش عمومی در اقتصاد اسلامی» و سیزده فصل تدوین شده است . 5. موجز أسس الاقتصاد الاسلامیتلخیص و تکمیل : غلامرضا مصباحی و سیدهادی عربی؛ترجمه : احمد فاضل السعدی، جمال محمد صالح الیوزبکی؛تعداد صفحه : 138؛ سال نشر: 1378؛ناشر : پژوهشکده حوزه و دانشگاه . این کتاب، ترجمه‏ عربی «مبانی اقتصاد اسلامی» است.6. Money in Islamic EconomyDavoodi, parviz; این کتاب ترجمه انگلیسی کتاب «پول در اقتصاد اسلامی» است.7. درآمدی به مبانی اقتصاد خرد با نگرش اسلامیمؤلفان : محمدجعفر انصاری، عسکر دیرباز، محمدمهدی کرمی و محمدحسین کرمی؛تعداد صفحه : 203؛سال نشر : 1378؛ناشران : سمت و پژوهشکده حوزه و دانشگاه .کتاب حاضر از آنجا که گام اول در تشخیص پیش‌فرضهای رفتاری جامعه اسلامی را نقد و بررسی پیش‌فرضهای جامعه غیر اسلامی می‌داند، برای ارائه یک اقتصاد خُرد متناسب با جامعه اسلامی ، ابتدا در سطح مقدماتی و ابتدائی به بیان و بررسی پیش‌فرضها پرداخته است . از این رو ، در صدد ارائه علم اقتصاد خُرد نیست، بلکه تنها مفروضاتی متناسب با اقتصاد خُرد جامعه اسلامی را ارائه می کند. در این باره نیز ادعا ندارد که به همه پیش‌فرضها دست یافته وآنها مطرح کرده است، اما به هر حال می‌تواند برای محققان اقتصاد اسلامی مفید و راهگشا باشد و به عنوان منبع فرعی در گرایشهای مختلف رشته اقتصاد مورد استفاده دانشجویان قرار گیرد .8. مبانی فقهی اقتصاد اسلامیمؤلفان : محمدمهدی کرمی، محمد پورمند (نبی‏زاده) ؛تعداد صفحه : 252؛سال نشر: 1383؛ناشران : سمت و پژوهشکده حوزه و دانشگاه .این کتاب در هشت فصل تنظیم شده و معادل سه واحد درسی است . فصل اول به بیان کلیاتی درباره اقتصاد،اقتصاداسلامی، مکتب اقتصادی، علم اقتصاد، نظام یا سیستم اقتصادی اختصاص یافته است . فصل دوم، دانشجویان را با اصول کلی بررسی احکام و قوانین اسلامی ، به ویژه احکام اقتصادی آشنا می‌کند.فصل سوم نیز به بررسی فلسفه مالکیت می‌پردازد. در فصل چهارم اقتصاد بازرگانی به طور کلی و احکام مبادلات، به دلیل فراگیری مباحث آن در زندگی اجتماعی،مورد بحث و بررسی قرار گرفته و در خاتمه به اخلاق بازرگانی در اسلام پرداخته شده است. در فصلهای پنجم و ششم، برخی مسائل اقتصاد و منابع طبیعی، محیط زیست و بخش عمومی اقتصاد مطرح و تفاوت نظام اقتصادی اسلام با سایر نظامها نشان داده شده است . در فصل هفتم عدالت اقتصادی و مبانی فقهی آن از دیدگاه اسلام بررسی و به راهکارهای تحقق عدالت اقتصادی اشاره شده است . در فصل هشتم به اختصار تصویری از نظام مالی اسلام، مبانی فقهی احکام مربوط به امور مالی و نظام بانکداری مطرح شده است .9. نگرشی علمی به هزینه و درآمد دولت اسلامیمؤلفان : حسن‌آقا‌ نظری و محمدتقی گیلک حکیم آبادی؛تعداد صفحه : 192؛سال نشر: 1382؛ناشران : پژوهشکده امور اقتصادی و پژوهشکده حوزه و دانشگاه .حاکمیت نظام اسلامی در ایران می‏طلبد که آموزه‏های اسلام دربارة هزینه و درآمد دولت تبیین‏شود تا بر آن اساس ، بین آنچه هست و آنچه باید باشد، مقایسه‌ای صورت گیرد. دراین پژوهش، ‏دیدگاه اسلام در خصوص درآمد مالیاتی، که یکی از چالشهای اقتصاد ایران است، مورد توجه قرار گرفته است. اساسی‏ترین هدف این پژوهش، اثبات این‏ نکته است که مالیاتهای ثابت اسلامی، با ویژگی‏های خود، نه تنها مانعی در برابر انگیزه‏های‏ سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی نیست، بلکه می‏تواند در توزیع عادلانه درآمد، برای بالا بردن سطح‏ معیشت جامعه، نقش مهمی ایفا کند.10. توسعه در آینه تحولاتمؤلفان : سیدهادی عربی و علیرضا لشکری با همکاری ناصر جهانیان ؛تعداد صفحه : 372؛سال نشر: 1383؛ناشران : سمت و پژوهشکده حوزه و دانشگاه .نگاه تاریخی به توسعه غرب و بررسی تاریخی رخدادهای آن، از این منظر که تجربه مغرب زمین، یکی از راه‏های رسیدن به توسعه است، از ویژگی‏های این کتاب است. در فصل اول، مباحث‏مربوط به توسعه و تحولات آن و در فصلهای دوم تا پنجم، مهم‏ترین تحولات فکری، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، فنی و بین‏المللی به اختصار ارائه شده است. گستره مطالب و چند بُعدی بودن بررسی، برای خواننده یک درک کلی و نسبتاً جامع از پدیده توسعه‏یافتگی فراهم می‌آورد. ارائه تاریخی مباحث، در کنار چند بُعدی بودن آن، بارویکردی نسبتاً انتقادی، از یک سو مخاطب را در فضای واقعی و عینی این پدیده قرار می‏دهد و از دیگر سو ‏خستگی برآمده از مباحث خشک و انتزاعی نظری را می‏زداید. سعی بر این بوده تا مخاطب بدین ‏استنباط دست یابد که اولاً، توسعه پدیده‏ای صرفاً اقتصادی نیست؛ بلکه عوامل غیراقتصادی‏ بسیاری در آن نقش دارد و ثانیاً، دست‏یابی به توسعه، با تقلید کورکورانه از کشورهای توسعه یافته ‏حاصل نمی‏شود؛ بلکه در گرو حرکتی آگاهانه و مبتنی بر عناصر هویت‏بخش است.11. مباحثی در فلسفه اقتصاد(ارتباط علم با ارزشها، انسان اقتصادی)مولفان: محمد حسین کرمی و عسکر دیرباز؛ناشر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛سال نشر:1384؛معمولاً صاحب نظران اقتصادی، اقتصاد را به دو بخش اثباتی و دستوری (اخباری وانشائی) تقسیم می‏کنند و مدعی‌اند ارزشها، در اقتصاد اثباتی، تأثیری ندارد. در این تحقیق‏ رابطه ابعاد مختلف اقتصاد اخباری با ارزشها مورد بحث قرار می‏گیرد و سیمای انسان‏ اقتصادی از دیدگاه اسلام و غرب بررسی می‏شود. شناخت کامل ارزش‏ها و کیفیت تأثیر آنها در نظریات اقتصادی، می‏تواند پژوهشگران‏را در راه کشف مبانی علم اقتصاد سازگار با اهداف اسلامی رهنمون شود. این تحقیق با نشان دادن موارد دخالت ارزشها در نظریات اقتصادی و معرفی سیمای اقتصادی انسان ‏با نگرش اسلامی، در جستجوی چنین هدفی است. بر این اساس مباحث تحقیق در دو بخش سامان یافته است: «ارزشها در علم اقتصاد» و «انسان اقتصادی».12. جهانی سازی، چالشها و راهکارها مترجمان : سید هادی عربی ، علیرضا لشکری و سید اسحاق علوی.ناشر : پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛تعداد صفحه: 376؛سال نشر 1384.این مجموعه با ده مقاله، پدیده جهانی‌سازی را از دیدگاه‌ها و جنبه‌های متفاوتی بررسی می‌کند. مقاله اول ،صرفاً چارچوبی تحلیلی ارائه می‌دهد. مقالات دوم و سوم پدیده جهانی‌سازی را در مورد کشورهای جهان سوم با دو نگاه متفاوت بررسی می‌کند، یکی با نگاه مثبت‌، فرصتهای پیش روی کشورهای جهان سوم را برمی‌نماید و دیگری به دنبال یافتن راهکاری برای افزایش منافع کشورهای در حال توسعه در این فرایند است. مقاله چهارم نیز جهانی سازی را بدون تغییر ساختار نهادهای بین‌المللی ، که مدیریت این پدیده را بر عهده دارند، برای کشورهای در حال توسعه مفید و منصفانه نمی شمارد . مقاله‌های پنجم و ششم نسبت فرایند جهانی‌سازی را با کشورهای اسلامی بررسی می‌کند . مقالات هفتم ،هشتم و نُهم نیز با رویکردی منتقدانه ، این پدیده را چیزی جز توسعه نظام سرمایه‌داری نمی‌شمارد و آخرین مقاله نیز، موضوع نابرابری و جهانی‌سازی را به صورت تاریخی مرور می‌کند . طرحهای تمام شده 1 . النقد فی الاقتصاد الاسلامیترجمه : احمد فاضل السعدی، با همکاری و نظارت حسن‌آقا نظری .این کتاب ترجمه عربی کتاب پول در اقتصاد اسلامی است که مجله المنهاج قسمتی از آن را منتشر نموده است .2. درآمدی بر امکان تدوین نظریه‌های علمی اقتصاد اسلامی و روش نظریه پردازی اقتصاد اسلامیمجری طرح : حسن‌آقا نظری .یکی از موضوعات مبهم و در عین حال سرنوشت ساز‌، تعامل بین اندیشة اقتصاد اسلامی و علم اقتصاد متعارف است . این ابهام موجب شده که بسیاری از کسان که خود را در حوزه اقتصاد اسلامی صاحبنظر می‌دانند و دریافت روشنی از یافته‌های علم اقتصاد ندارند به رهنمودهای کلی اسلامی در زمینه اقتصاد اکتفا کنند و چنین اعتقادی داشته باشند که می‌توان مشکلات اقتصادی جامعه را از طریق همین رهنمودهای کلی به سامان رساند. در مقابل بسیاری از اقتصاددانان یافته‌های علم اقتصاد را برای حل مشکلات اقتصادی کافی دانسته و حوزه دانش اقتصادی را به اقتصاد اثباتی(علم اقتصاد کلاسیک) محدود ساخته‌اند به نظر می‌رسد هر دو گرایش یاد شده زمینه گسترش اقتصاد اسلامی را نادیده انگاشته‌اند . از این رو، طرح حاضر جهت بررسی عالمانه مرزهای روشن در قلمرو یاد شده و تبیین کیفیت تدوین نظریات علمی اقتصاد اسلامی و روش نظریه پردازی مکتب اقتصاد اسلامی و علم اقتصاد اسلامی ارائه شده است و اکنون این اثر آماده نشر است. 3. مناسبات دین واقتصادمجری طرح : عسکر دیرباز.در این پژوهش پس از توضیح عنوان و تاریخچه بحث ،مناسبات کلی میان دین و علم، مانند تباین ،تعاضد و تعارض مورد بحث قرار گرفته است . هدف آن بوده که در ابتدا این مناسبات در مورد دین مقدس اسلام و مطالعات اقتصادی تطبیق داده شود؛ سپس با تضعیف رابطة تباین و تعارض (کلی)، تعاضد بین دین و مطالعات اقتصادی تقویت شود . محور کار آن بوده که نشان داده شود اهدافی در علم اقتصاد با انضمام قید و بندهای دینی در فعالیتهای اقتصادی ،چشم انداز قابل دفاعی از تعاضد میان دین و اقتصاد به دست می دهد . اهدافی مانند رشد تولید،ثبات قیمتها، اشتغال کامل، برقراری تعادل و رقابت کامل در بازارها،کاهش عوارض جانبی منفی ، افزایش عوارض جانبی مثبت، تعدیل نسبی در توزیع درآمد، افزایش رفاه عمومی و سرانجام توسعه پایدار و قیود دینی مانند عدم غفلت از یاد خدا،توجه به صبغه و جهت معنوی در فعالیتهای اقتصادی،تعاون و همیاری، عدم اسراف و تبذیر در مصرف و مراعات مقررات دینی در فعالیتهای اقتصادی .پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی محققان پر تلاش اقتصادی نمونه‌های موفقی از این تعاضدها را به بار نشانده‌اند ،که در این نوشته به برخی از آنها اشاره شده است . این نوشته می‌تواند در شمار مطالعات مربوط به فلسفه اقتصاد محسوب گشود.4. کلیات علم اقتصادمجرى طرح: سید هادی عربی با همکاری سید اسحاق علوىشتاب بى‏سابقه آهنگ رشد علم و نظریات علمى و تحول فناوریهاى مرتبط با کیفیت و نحوه ارائه این نظریات در عصر جهانى‏شدن اطلاعات و دانش از یک سو و گسترش روزافزون شمار دانشجویان رشته علوم انسانى تدوین و تألیف کتابهاى درخورعصر و نسل آنها و همخوان با انتظارات و نیازهاى علمى و درسى آنها، در صدر رسالت مراکز علمى و پژوهشى قرار داده‏است. در قرن جدید به دلیل جایگزینى قدرت اقتصادى به جاى قدرت نظامى ضرورت پیشرفت و توسعه اقتصادى ملتها و کشورهابیش از پیش مبرهن شده است. و از آنجا که دانایى محورى فعالیتهاى اقتصادى جز اهداف سند چشم‏انداز بیست‏ساله‏فراگیرى درست و دقیق مبانى و کلیات علم اقتصاد نه تنها براى دانشجویان رشته اقتصاد بل براى آحاد جامعه ضرورى‏مى‏نماید. تدوین کتاب کلیات علم اقتصاد گامى است در راه تحقق این هدف. این کتاب با توجه با خلاهاى کتابهاى قبلى‏مى‏کوشد مبانى و اصول علم اقتصاد را به زبان ساده، گویا و همه فهم و به روش و رویکردى کاربردى‏تر و بومى‏تر ارائه کند.5. اقتصاد رفاه با نگرش اسلامىمجرى طرح: محمدتقى گیلک حکیم‏آبادىارزیابى‏ها و توصیه‏ها درباره وضعیت‏هاى اجتماعى - اقتصادى در سطوح تئورى‏پردازان و تصمیم‏گیرندگان جامعه مستلزم‏اصول و معیارهایى است که اقتصاد رفاه متعارف با مبانى خاص خود متکفل آن است. جامعه اسلامى بر اساس مبانى خاص‏ارزشى خود اصول و معیارهاى متمایزى خواهد داشت. بنابراین استخراج چنین اصول و معیارهایى ضرورى است. دولت درهدف‏گذارى برنامه‏هاى توسعه و همچنین سیاست‏هایى که اتخاذ مى‏کند نیازمند این اصول است تا براساس آن تخصیص‏بهینه را معین کند. بنابراین طرح اقتصاد رفاه با نگرش اسلامى بر مبناى پاسخ‏گویى به این سؤالات در دست انجام است.طرحهای در دست اجرا1. المذهب الاقتصادی فی الاسلامگروه مترجمان.«المذهب الاقتصادی فی الاسلام» نوشته دکتر جعفر عباس حاجی، استاد اقتصاد اسلامی دانشگاه کویت. وی ضمن معرّفی مکتب اقتصادی اسلام، مباحث آن را با مباحث علم‏اقتصاد مقایسه کرده و با بهره‏گیری از مسائل علمی، فقهی و حقوقی، کاربرد و تأثیرمباحث‏ مکتبی را در عرصه قانونگذاری، سیاستگذاری، تحلیلهای علمی و نظام‌سازی نشان‏می‏دهد.این کتاب در دو جلد است که با گزینش‏موضوعات و مباحث ابتکاری و مهمّ آن به فارسی ترجمه می‏شود.فصل نخست با عنوان «کلیات و تعاریف» علم، مکتب، علم اقتصاد، مکتب‏اقتصادی، انسان اقتصادی، فلسفه اقتصاد و روابط هر کدام با دیگری را بررسی می‌کند. در فصل دوم قوانین و احکام علمی و مکتبی در اقتصاد و تعاریف آنها با یکدیگر و میزان ارتباط آنها بررسی شده است. در فصل سوم روش‏شناسی بررسی و کشف اقتصاد اسلامی و تبیین ‏روش اجتهاد آمده است. فصل چهارم درباره مسائل اصلی اقتصاد است. در فصل پنجم ویژگی‌های مکاتب اقتصادی معاصر و در فصول ششم و هفتم نظریه توزیع‏ در اسلام و نظریات گوناگون پیرامون سرمایه مطرح شده‏ است.2 . مبانی فلسفی تعادل عمومی بازارها مجری طرح :محمدحسین کرمی.هر علمی و به دنبال آن هر نظریة علمی، سلسله‌ای از مباحث فلسفی مربوط به خود را در پی دارد. مباحث فلسفة هر علم در حقیقت نگاهی از بالا به علم و نظریات آن است؛ از این رو، در فلسفه علم هیچ‌گاه به مفاد و محتوای نظریه و در یک کلام به نظریه‌پردازی پرداخته نمی‌شود، بلکه از مباحثی همچون اصول موضوعه رفتاری و غیر رفتاری، رعایت معیارها و کارکردهای علمی‌، پیش‌فرضها، تفسیر مفاهیم‌، نحوه تو‌جیه نظریات و لوازم آنها، دلایل ارجحیت یکی بر دیگری و... سخن به میان می‌آید. در این تحقیق تعادل عمومی مهم‌ترین نظریه اقتصاد خُرد از لحاظ این مباحث مورد بررسی قرار می‌گیرد . 3.تجارت جهانی و نابرابری در بستر جهانی‌‌سازی مجری طرح : علیرضا لشکری. شناسایی آثار تجارت جهانی بر عدالت و برابری از طریق توزیع منافع تجارت میان کشورها، هدفی است که این تحقیق به دنبال آن است. این امر برای کشورهایی که در آستانه آزادسازی تجاری هستند از جهت در پیش‌گرفتن سیاستهایی که به تداوم نابرابری میان کشورها پایان، یا دست کم آن را کاهش می‌دهد، مهم است .4. بررسی مقایسه‌ای تکافل اجتماعی و تامین اجتماعی در اسلام و غربمجری طرح : سید رضا حسینیتکافل اجتماعی (اقتصادی) بخش مهمی از برنامه های اسلام برای تحقق عدالت اجتماعی است که موفقیت آن در تجربه تاریخی صدر اسلام به اثبات رسیده است. امروزه نظریه های رفاه اجتماعی بیمه ای یا حمایتی عمدتا متکی بر نظریه هایی تجربی است به همین دلیل ما قادر نبوده ایم که در ارتباط با این تفکرات منطبق با شرایط تاریخی ، ملی، سنتی و مذهبی کشور، در دانشگاهها و مراکز پژوهشی نظریه پردازی کرده و مدلهای مذکور را با شرایط اجتماعی ، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کشور مطابقت دهیم . این تحقیق گامی است در جهت پر کردن این خلإ .5. تبیین دو نظریه علمی تقاضا برمبنای آموزه های اسلامی، و کارآیی نرخ سود سرمایه نسبت به نرخ بهره معنوان تطبیقات روش نظریه پردازی علمی اقتصاد اسلامیمجری طرح: حسن آقا نظری