مديريت پژوهش

اشنایی با مهندسی ارزش :

مهندسي ارزش به تعبيري همان محاسبه ارزش است و روشــي سيستمـاتيك با تكنيك هاي مشخص است كه كاركرد محصول يا خدمات را شناسايي مي كند. هدف مهندسي ارزش ايجاد كنترل براي مجموع هزينه ها در زمينه محصول و خدمات در طول عمر محصول است بدون آنكه كيفيت فدا شود.محدوده كار مهندسي ارزش به اندازه و پيچيدگي پروژه بستگي دارد.

ايــران بـه دليل فقدان نظام ارزيابي و بهره برداري مناسب سالانه متحمل زياني معادل 1650 ميليارد ريال مي شود.

مهندسي ارزش يك روش بسيار مهم براي مصرف بهينه بودجه تخصيص داده شده به پروژه است.از ديدگاه انجمن مهندسي ارزش آمريكا (SOCIETY OF AMERICAN VALUE ENGINEERING: SAVE) ؛ مهندسي ارزش روشي سيستماتيك با تكنيك هاي مشخص است كه كاركرد محصول يا خدمات را شناسايي و براي آن كاركرد، ارزش مالي ايجاد مي كند به نحوي كه آن كاركرد در كمترين هزينه با حفظ قابليت اطمينان و كيفيت مورد نظر انجام گيرد؛ به بيان ديگر مي توان گفت: مهندسي ارزش يك كوشش سازمان يافته براي تحليل عملكرد سيستم ها، تجهيزات، خدمـــات و موسسات به منظور نيل به عملكرد واقعي با كمترين هزينه در طول عمر پروژه است كه سازگار با كيفيت و ايمني مورد نظر باشد. مهندسي ارزش يك روش بسيار مهم براي مصرف بهينه بودجه تخصيص داده شده است.

در آغاز، اين تكنيك به نام آناليز ارزش ناميده شد و بعدها به نامهاي ديگر مانند مديريت ارزش، بهبود ارزش، كنترل ارزش و خريد ارزش به كار رفته است. نيروي دريائي ايالات متحده امريكا اين نام را به مهندسي ارزش تغيير داد تا روي قسمت مهندسي اين متدولوژي نيز تاكيد شود. باوجود تغيير نام، هدف مهندسي ارزش همانند قبل باقي مانده كه به مفهوم ايجاد كنترل براي مجموع هزينه ها در زمينه محصول / خدمات در طول عمر محصول است، بدون اينكه كيفيت فدا شود و يا قابليت اطمينان خدمات / محصول كاهش يابد.

اين واقعيت كه هزينه هاي غيرضروري معمولاً در محصول و فرآيند وجود دارد، قابل تامل است. هزينه هاي غيرضروري معمولاً ممكن است به علل مختلف از جمله موارد زير باشد:

! كمبود زمان كافي براي طراحي؛ ! كمبود اطلاعات؛ ! كمبود ايده؛ ! پيش داوريهاي منفي؛ ! كمبود تجربه؛ ! ضعف در روابط انساني؛ ! چندمفهومي بودن؛ ! طراحي و تخمين بالاتر از حد نياز.

متدولوژي ارزش، سازمان را قادر به رقابت موثر و كارا در بازار خواهد كرد. زيرا با به كارگيري مهندسي ارزش سازمان مي تواند به اهداف زير دست يابد:

كاهش هزينه؛

افزايش سود؛

بهبود كيفيت؛

افزايش سهم بازار؛

انجام كار در زمان كوتاهتر؛

استفاده كاراتر از منابع.

ملاحظه مي شود كه براي به ثمر رسيدن اهداف فوق فرآيندي بايد طي شود و امكان نيل به اهداف با نگرش مقطعي تقريباً غيرممكن به نظر مي رسد، از موارد فوق لزوم نگرش سيستمي احساس مي شود. يك سازمان بايستي در كنار كاهش هزينه بهبود كيفيت،‌ افزايش سود، زمان كمتر، تخصيص بهينه منابع و غيره را مدنظر داشته باشد، لــذا بــا سيستمي مواجه مي شود كه ارتباط سيال بين عوامل بـــرقرار مي كند و فرآيند ارتباطات را در نظر مي گيرد.

ارزش (VALUE) : اصطلاح ارزش براي مفاهيم مختلف كاربرد دارد و ممكن است با قيمت پولي و يا هزينه مورد سوء تعبير قرار گيرد. اگر يك محصول نيازهاي كامل يك خريدار را در ارتباط با آن محصول برآورده نكند ارزش آن محصول متناسب با قيمت آن نيست. ارزش يك محصول از ديدگاه فروشنده و خريدار متفاوت است و حتي ممكن است استفاده كننده هاي مختلف بين مفهوم آن اختلاف نظر داشته باشند. به عنوان مثال، ارزش يك پيچ گوشتي از ديد يك مكانيك با خانم خانه دار متفاوت است.

به طور معمول هنگام بحث از ارزش هفت سطح متفاوت از ارزش وجود دارند:

1 - اقتصادي، 2 - اخلاقي ، 3 - اجتماعي ، 4 - مذهبي ، 5 - قضائي ، 6 - زيبايي شناختي.
    مهندسي ارزش معمولاً مرتبط با ارزش اقتصادي است

زمان به كارگيري مهندسي ارزش

محدوده كار مهندسي ارزش بستگي به اندازه و پيچيدگي پروژه دارد. بالاترين ميزان برگشت مي تواند زماني انجام گيرد كه در اولين مرحله از عمر پروژه قرار داريم. مي توان گفت، در فاز اوليه طراحي، اجراي مهندسي ارزش بسيار موثر است، چرا كه نظريه ها هنوز به صورت مفاهيم وجود دارند. كارفرما و طراح در اين مرحله در تصميمات خود انعطاف پذيري بيشتري دارند و تغييرات آثار كمتري بر برنامه زمانبندي پروژه دارد. در اين مرحله كارفرما و مشاور، در حال بررسي بودجه پروژه هستند، انجام مطالعه مهندسي ارزش مي تواند براي شناسايي عناصر هزينه بر قبل از تصويب بودجه نهايي موثر باشد. مطالعات مهندسي ارزش براي پروژه هاي ساخت، زماني انجام مي گيرد كه حدود 30 درصد از طراحي پيش رفته باشد. به عبارت ديگر، طراحي نيمه تمام را بايد مهندسي ارزش كرد. به طور كلي مي توان گفت، قبل از اينكه تصميمات مهم در طراحي اتخاذ شود مهندسي ارزش توصيه مي شود و در آن زمان بيشترين اثر را روي هزينه ها دارد.

هر پروژه به طور معمول 5 مرحله توسعه دارد:

.1 فرموله كردن مفاهيم (مشخص كردن عملكرد): 

2. مرحله طراحي اوليه؛ 

3. مرحله طراحي نهائي؛ 

4. مرحله ساخت؛ 

5.مرحله عمليات

مرحله فرموله كردن مفاهيم: هدف از فاز فرموله كردن مفهومي، تبديل (ترجمه) نيازمنديهاي كلي (عمومي) به مشخصات عملكردي است. در بيشتر موارد هنوز تصوير كاملي از پروژه نهايي شناخته نشده است، بدين مفهوم كه تصميمات هنوز در شرايط نامشخص هستند. تلاش مهندسي ارزش در اين فاز در جهت تهيه ورودي براي نيل به كاركردها به نحوي است كه در كمترين هزينه انجام يابد.

فاز طراحي اوليه: در خلال اين فاز، مفاهيم تعريف و مشخصات طراحي شروع شده اند. اطلاعات جزئي و كافي براي بيان همه چيزهاي كمي و هزينه ها د رجهت برنامه ها ارائه شده است. حال زمان مناسبي براي پرسش از خصوصيات عملكرد و اصلاح آنها در صورت لزوم است. يك مطالعه مهندسي ارزش كه نيازمند آناليز، خصوصيات فني و طراحي وظايف است، مي تواند براي گزينه هاي جايگزين مشخص و پيشنهاد براي بهبود ارزش باشد.

فاز طراحي نهائي: در ضمن اين فاز، جزئيات مشخصات طراحي، فرموله و برنامه ريزيها ايجاد شده اند. تلاش مهندسي ارزش در اين فاز معمولاً محدود به حذف جزئيات مرتبط با محدوديتهاي غيرضروري و زائد است. معمولاً طراحي مجدد در اين مرحله نمي تواند به صورت موثر و اقتصادي انجام گيرد، مگر اينكه پتانسيل صرفه جويي طول عمر محصول به اندازه كافي براي تعديل هزينه ها بزرگ باشد.

مرحله ساخت: در ضمن فاز ساخت، مهندسي ارزش براي بازبيني مشخصات و نيازمنديهاي قراردادي و سفارش در تغييرات به كار مي رود. زماني كه تغيير در سفارشات تمايل به افزايش هزينه هاي قرارداد دارد آنگاه بايستي آناليز ارزش را براي تسهيل در پيداكردن راه حلهاي با هزينه كمتر و جلوگيري از افزايش عملكرد غيرضروري اعمال كرد.

مرحله عملياتي و نگهداري: مطالعه مهندسي ارزش در اين فاز به عنوان فرصتي براي ايجاد تغيير پيشنهاد مي شود كه در مراحل قبل مقدور نبودند (شايد ناشي از كمبود زمان و يا ديگر محدوديتها باشد). نتايج مطالعه مهندسي ارزش در اين فاز صرفه جويي هزينه با توسعه طول عمر آن از طريق استفاده از مواد جديد، فرآيند و/ يا طراحي، كاهش هزينــــه تعميرات، صرفه جويي در انرژي و ديگر هزينه هاي عملياتي است

براساس تعاريف و برداشتهايي كه از مهندسي ارزش وجود دارد برنامه هاي كاري متفاوتي براي آن ارائه شده است. براي مطالعه فرآيند اجراي مهندسي ارزش متدولوژي كه به وسيله SAVE بيــان شده، دنبال خواهد شد. طرح ريزي اين متدولوژي به نحوي است كه آناليز موثر و كاراي پروژه را فراهم مي كند و توسعه ماكزيمم تعداد راهكار براي نيل به كاركرد مورد نياز پروژه را فراهم مي آورد. اين متدولوژي شامل 3 فاز اصلي زير است:

! فاز پيش مطالعه؛

! فاز مطالعه؛

! فاز فرا مطالعه.

توان كار را انجام داد؛ اين فاز را بعضاً به عنوان فاز؛ طوفان فكري؛ نيز ناميده اند. اين عمل به عنوان تلاشي است كه با عادات، روشها و فرضيات محدودكننده و معيارهاي مشخص محدود نمي شود. داوري در مورد هريك از ايده ها تا فاز بعدي به تعويق انداخته مي شود. لازم به يادآوري است كه هيچ ايده اي بد نيست و جريان آزادي از تفكرات و ايده ها بدون انتقاد از هر ايده وجود دارد.

هرچه راهكارهاي بيشتري ارائه گردد احتمال بيشتري براي توسعه راه حل بهتر و برجسته تر به وجود مي آيد. ادبيات مهندسي ارزش در اين فاز براي ارائه ايده جديد سوالهاي زير را پيشنهاد مي كند:

! آيا اين عملكرد به كلي مي تواند حذف شود؟

! آيا بخشي از آن مي تواند حذف شود؟

! آيا تكرار وجود دارد؟

! آيا تعداد طولهاي مختلف، رنگها يا تنوع آنها مي تواند كاهش يابد؟

! آيا يك بخش به صورت استاندارد مي تواند به كار برده شود؟

! آيا اين بخش بيش از وظيفه مورد انتظار كار ارائه مي كند؟

! آيا هزينه مواد به كار رفته مي تواند كاهش يابد؟

براي موفقيت در اين فاز دو بخش كليدي وجود دارند: نخست، هدف از اين فاز راههاي ممكن يراي طراحي پروژه نيست بلكه براي توسعه راهكارهاي انجام كاركرد انتخاب شده مطالعه است و دوم، يك فرآيند ذهني با تجارب گذشتــه براي نيل به ايده هاي جديد، تركيب مي شود. هدف از پيداكردن تركيبات جديد دستيابي به كاركردهاي مطلوب با هزينه كمتر و بهبود عملكرد است.
فاز ارزيابي: در خلال فاز ارزيابي ، ايده هايي توليد شده در فاز قبلي (فاز ايجاد يا تفكر و تعمق) آناليز شده و ايده هاي مناسب براي بسط بيشتر انتخاب مي شود. هدف اين فاز ارزيابي راهكارهاي پيشنهاد شده، حذف ايده هاي نامناسب و انتخاب بهترين گزينه است.

براي كمك براي ارزيابي يك ايده فهرستي از سوالاهاي زير ارائه مي گردد، باارزيابي جوابها قضاوت در مورد هريك از ايده ها ســاده تر خواهد بود:

! آيا اين ايده عمل خواهد كرد؟

! آيا اين ايده مي تواند با ديگر ايده ها تركيب / تعديل شود؟

! پتانسيل صرفه جويي اين ايده چه ميزان است؟

! احتمال اجراي آن چقدر است؟

! اين ايده ممكن است روي چه بخشهايي اثر گذارد؟

! اين ايده ممكن است روي چه كسي اثر گذارد؟

! آيا اين ايده به نسبت، اعمال تغييرات آتي را آسانتر / دشوارتر خواهد كرد؟

! آيا همه خواسته هاي استفاده كننده را ارضا خواهد كرد؟

فاز توسعه: هدف از فاز توسعه، مهياكردن بهترين گزينه براي بهبود ارزش ايده انتخاب شده در فاز قبل است. در اين فاز به ارزيابي كامل راهكارهاي باقيمانده پرداخته و جزئيات ويژه اي همچون هزينه كارفرمائي ، امكان اجرا، اثر آن بر ديگر بخشهاي پروژه مورد بررسي قرار مي گيرد. در ضمن فــــاز توسعه انتظار مي رود تيم به طور كامل ايده هاي انتخاب شده را توسعه دهد و اطلاعات واقعي و عملي را در مورد هر ايده ارائه مي دهد. اين اطلاعات بايستي شــامل بخشهــاي فنـي، هزينه و برنامه ريزي اطلاعات به نحوي باشد كه طراح و كارفرماي پروژه ارزيابي از اجراي آن به دست آورند. اطلاعات هر گزينه پيشنهاد شده به طور معمول بايستي شامل موارد ذيل باشد:

-         توصيف و شرح طراحي قبل و گزينه هاي پيشنهاد شده؛

-         داده هاي هزينه و عملكرد،‌ كه نشاندهنده اختلاف بين طراحي عمومي (قبلي) و طراحي پيشنهاد شده باشد؛

-         مقايسه هزينه طول عمر شامل هزينه عملياتي و...؛

-         برنامه اثرات و بازخور داده هاي فني.

پس از لحاظ كردن اين موارد است كه تيم بايد بهترين ايده را تعيين كند.

فاز ارائه: هدف از فاز ارائه دستيابي به توافق و ايجاد تعهد براي طراح و كارفرماي پروژه براي اقدام به اجراي پيشنهاد است. در خلال فاز ارائه، تيم گزارش مكتوبي در مورد بهترين گزينه (ها) مهيا مي كند و طرح عملياتي براي ضمانت اجرايي گـزينه انتخاب شده را ارائه مي كند. سپس تيم مراحل تصويب آن را براي جلب نظر مسئول مربوطه طي مي كند. معمولاً گزارش بايستي منعكس كننده يك پيشنهاد كه شامل مباحث لازم براي اطمينان مديريت از اينكه عملكرد مغاير بااثر مورد نظر نيست. (قابليت اجرا دارد) اطلاعات فني و پشتيباني تكميل و صحيح است و پتانسيل صرفه جويي برمبناي آناليز هزينه ها و بهينه بودن تغييرات باشد. معمولاً به همراه گزارش مكتوب، ارائه شفاهي نيز وجود دارد بيان شفاهي مي تواند مبناي قبول پيشنهاد باشد.

فرا مطالعه: هدف از اين بخش - گاهي به عنوان اجرا نيز ناميده مي شود- اجراي توصيه هايي است كه به عنوان مهندسي ارزش مورد تاييد قرار گرفته است و در زمانبندي طرح نهايي لحاظ مي شود. در اين فاز نظريه ها مي توانند واقعي شوند. كارفرما معمولاً اجراي ايده انتخاب شده و خلاصه اهداف گزارش را دنبال مي كند.

منبع : مهندسي صنايع و كامپيوتر