مديريت پژوهش

كار صفحه آرايي كتاب دقت و ظرافت خاصي را طلب مي كند تا عاري از هر گونه عيب و ايراد باشد، منظور از صفحه آرايي كتاب، ايجاد انگيزه ي بيشتر براي خواندن، راحت تر خواندن و وجود آوردن زيبايي است، يك صفحه آرايي خوب و مناسب با موضوع كتاب مي تواند تأثير بيشتري روي خواننده بگذارد و رغبت خواننده را افزايش دهد و مفيد باشد در پيشرفت و رشد فرهنگ و همچنان مي تواند ذوق بصري خواننده را اصلا نمايد.

در صفحه آرايي صفحات هر كتاب بايد به تناسب قطع، موضوع و مخاطب، داراي چهارچوب و شكل بندي مناسبي باشد و آرايش هرصفحه بايد براساس اين چهارچوب صورت گيرد و براي داشتن يك چهار چوب و شكل بندي مناسب ضرورت است كه فضاي هر صفحه داراي تناسب موزون و چشم نوازي باشد و مخاطب يا خواننده را به خود جلب نمايد و از خواند كتاب لذت ببرد.

در صفحه آرايي يك كتاب فضاي متن، تصوير، سرصفحه، پايين صفحه، و ديگر نشانه هاي بصري بايد براساس يك قاعده و نظم شكل بندي شود تاهر كدام از هم تفكيك شود و يكي ديگر از نكات قابل توجه در صفحه آرايي و يا در زيبايي صفحه بندي فزاي سفید مي باشد صفحه سفید برای طراح بی تجربه ترسناک است. هر علامت یا نشانی که بر کاغذ بگذارد، بلا فاصله سطح کاغذ را تغییر می دهد. طراحان بی تجربه فضای سفید اطراف صفحه را نقطه ی خالیی میبینند که باید پر شود. یکی از رموز طراحی خوب این است که بدانیم چگونه آگاهانه از فضای سفید استفاده خوب کنیم.فضای سفید هم می توانند دشمن باشد و هم دوست.با استفاده از فضای سفید می توانیم توازن را در صفحه برقرار کنیم و راه تنفسی برای صفحه بگذاریم و از تراکم بیش از حد صفحه جلو گیری کنیم.معمولا طراحان بی تجربه سعی دارند تا از تمام فضای سفید صفحه استفاده کنند وهیچ خالی گاهی نگذارند.اما ضروری است که طراح به خوبی تاثیر و کارکرد فضای سفید را فرا گیرد و نحوه استفاده از آن را به تجربه بیاموزد.کسب مهارت در به کارگیری فضای سفید مستلزم تجربه زیاد و مطالعه دقیق آثار چاپی دیگر و برسی طریق صفحه بندی این فضا ها در آثار دیگر طراحان است كه در بعضي مواقع يا مي توان گفت در اكثر مواقع زياد بودن فضاي خالي هم زيبايي خاص خود را دارد كه البته بستگي دارد به سليقه صفحه آرا كه چطور مي تواند اين زيبايي را بوجود بياورد، بايد طوري باشد كه مخاطب نه از سياه زدن صفحه و نه از سفيد بودن آن خسته شود.

اما امروزه طراحان در تنظيم كتابها، غير از رعايت اندازه كاغذها و قطع كتاب از نسبتهاي طلايي غير رسمي نيز استفاده مي كنند و با تنظيم فضاي متن، تصوير، سرصفحه ها و دگر نشانه هاي بصري به آرايش صفحه مبادرت مي ورزند و سعي برآن دارند كه صفحه آرايي آنها روحيه و موضوع كتاب صورت گيرد. در اين حالت هنرمندان سعي در زيبا سازي بصري صفحات دارند كه خواه ناخواه تناسبات طلايي به گونه اي فطري در كارشان ظهور پيدا مي كند در هر حال رعايت اصول و قوانين زيبايي شناسي و تناسبات طلايي، خصوصاً زماني كه كار با عشق، علاقه و انگيزه ي دروني انجام مي گيرد، از زيبايي و چشم نوازي لازم برخوردار مي شود.

در طراحي سمت و سوي ديد تصوير، در كتابهاي تصويري، با گذاري تصاوير بايستي با توجه به محتوا و تركيب بندي تصوير و تأثير متقابل تصوير و متن صورت گيرد.

تصاوير عموماً به تناسب عناصر بصري كه دارد به جهاتي از بالا، پايين، چپ و يا راست متمايل است. گاهي چهره يا چهره هايي تصوير به يكي از چهار جهت فوق الذكر متمايل است. در اين موقع بهتر است مطلب و تيتر با جهت نگاه و توجه تصوير هماهنگ باشد. عناصر بصري و نشان ها، عموماً براي توجه دادن به يك تيتر يا مطلب به كار مي رود كه بايستي در به كار گيري آنها، به سادگي و خوانايي متن نيز توجه كرد. اصولاً به كار گيري هر عنصري در صفحه بايستي، با هدف آرامش و آسايش خواننده در راحت خواندن و ايجاد انگيزه براي مطالعه بيشتر صورت بگيرد. همچنان جلد كتاب كه در واقع كار پوشش و حفاظت صفحات يك كتاب را بعهده دارد، يكي از اركان كتاب سازي است، طراحان و صحافان كتاب هميشه كوشش كرده اند تا طرح هاي زيبايي براي جلد طراحي كنند و استحكام لازم را نيز براي جلد كتاب فراهم نمايند.

امروزه در طراحي جلد كتاب دقت و ظرافت بيشتري بكار برده مي شود، صنعت چاپ نيز با رشد سريع تكنولوژي دچار تغييرات بسيار شده است و فن آوري كاغذ و مقوا سازي و نيز به دليل مصرف زياد كتاب، صحافي شكل اجمالي و ساده به خود گرفته و جلد اكثر كتابها از يك لايه مقوا تشكيل مي شود. البته پيشرفت و امكانات وسيع چاپ باعث شده تا از طرحها و رنگهاي متفاوت بر روي جلد كتاب استفاده شود. در گذشته هدف اول جلد سازي محافظت از كتاب و بعد زيبايي آن بوده است، طراح روي جلد كتاب هاي امروزي داراي تنوع بيشتري نسبت به گذشته است. اين تنوع در عين حال شامل جنس جلد كتابها نيز مي شود. اگر به فروشگاه ها و نمايشگاه هاي بزر كتاب مراجعه كنيم، انواع جلد ها و طرح ها را خواهيم ديد. جلد هاي با طرح هاي ساده و با رنگهاي محدود و جلد هاي مقوايي، جلد هاي پلاستيكي و... با رنگ هاي متنوع، اين تنوع در واقع پاسخگوي نياز هاي مخاطبان و بهره گيران از كتاب است.

 استاندارد صفحه آرایی کتابهای علمی

1.     در پاراگراف بندي، تو رفتگي سطر اول نسبت به سطرهاي بعدي بايد رعايت شود.

2.     سرصفحه ها ساده، بدون خط و حاشيه باشد.

3.     سرصفحه و متن داراي فاصله مناسبي باشد، در ضمن نوشتن فصل انتشار ضروري نيست.

4.     شماره بندي صفحات فهرست و پيشگفتار با حروف باشد.

5.     صفحه شناسنامه كتاب، داخل كادر باشد و اطلاعات مربوط به آماده سازي و چاپ كتاب (امور فرهنگي، هنري و فني) به صورت كامل درج گردد، در ضمن نوشتن فصل انتشار ضروري نيست.

6.     اجزاي مهم كتاب و ترتيب آنها (شناسنامه كتاب)

روي عطف كتاب، نام كتاب و نويسنده و مترجم و شماره مسلسل بايد حتما ذكر شود.
روي جلد كتاب هم نوبت چاپ بهتر است درج شود، بخصوص اگر تعداد چاپها زياد باشد، چنانچه توضيحي در مورد تغيير و اصلاحات كتاب وجود دارد، روي جلد كتاب سمت چپ با عنوان: ويرايش جديد، بااصلاحات و افزوده ها و اگر آموزشي درسي يا كمك درسي باشد، به عنوان آموزش و گروهي كه مخاطب هستند نام برده شود.

7.     زير تيترهاي فرعي، نبايد خط كشيده شود، بلكه با فونت و حروف ايتاليك بايد مشخص شود.

صفحه بندي:

1.     شماره گذاري فصلهاي كتاب، تنها اول فصل با شماره مشخص شود.(1،...)

2.     پايان كتابهاي علمي بايد داراي نمايه اي شامل: واژه نامه، كتابنامه، فهرست اعلام و فهرست منابع و ماخذ باشد.هر كتاب بايد نمايه اي به تناسب موضوعي كه دربرگيرنده كتاب است، داشته باشد. ويراستار بايد نويسنده را در اين كار ياري دهد. نمايه پايان كتاب شامل: پيوستها، يادداشت خود مولف، واژه نامه فارسي و لاتين ، كتابنامه، صفحات راهنما و فهرستهاي راهنماست.

3.     شكلها، جدولها و نمودارها با متن فاصله مناسبي داشته باشد.

4.     زيرنويسها در همان صفحه (حتي اگر تعداد زياد باشد)، دو ستوني درج گردد.

5.     براي فرمول نويسي و هنگام تايپ اعداد رياضي بايد از علائم فارسي استفاده شود مگر آنكه اسكن شده باشد.

6.     شماره مسلسل كتابها به ترتيب سال چاپ و شماره كتاب بر روي جلد كتاب درج گردد. براي كتابهاي تجديد چاپ شده ، تنها سال و چاپ آماده عرضه در صفحه شناسنامه درج
مي گردد.

7.     طراحي يكساني براي همه كتابهاي موسسه در نظر گرفته شود. با استفاده از آرم، سال انتشار و نام نويسنده.