تبليغاتX
آینه پژوهش - شاخص های ارزیابی علم و فناوری
امام رضا عليه السلام : هرگاه دانشمندان، علم و حكمت را به غير اهلش عرضه كنند، آن را تباه كرده اند.
 

شوراي عالي انقلاب فرهنگي در جلسه 510 مورخ 24/10/1381، در اجراي بند 6 وظايف اين شورا، شاخصهاي ارزيابي علم و فناوري را به اين شرح تصويب كرد:

مقدمه
علم و فناوري زيربناي توسعه پايدار هر كشور محسوب مي‏شود. از اينرو ارزيابي بخش علم و فناوري در سطح بين المللي به عنوان فرايندي رو به رشد مورد توجه قرار گرفته است. تجارب ارزيابي از علم و فناوري در كشورهاي دنيا متفاوت است، ليكن آنچه در بيشتر كشورها مشترك مي باشد تعيين شاخص‏هاي ارزيابي به منظور سنجش ميزان رشد علم و فناوري است. اين شاخص‏ها معمولاً در گزارشهاي سالانه سازمان‏ها و مجلههاي معتبر بين‏المللي به منظور مقايسه و مشخص نمودن وضع علم و فناوري كشورها استفاده مي‏شود.
با توجه به گزارش‏هاي بين‏المللي و مطالعات و تجربيات مربوط به وضعيت علمي و پژوهشي كشور، عنوانهاي شاخصهاي ارزيابي علم و فناوري در دو سطح كلان و خرد و شاخصهاي كيفي به شرح زير تعيين ميشود:

الف ـ شاخصهاي كلان ارزيابي علم و فناوري (1)
عنوانهاي شاخص‏هاي كلان ارزيابي علم و فناوري چگونگي ارزيابي بخش علم و فناوري كشور را بصورت كلي و فراتر از دستگاهها و سازمان‏هاي مربوط به اين بخش تعيين مي‏كند. ارزيابي براساس اين شاخص‏ها بايد روند عمومي بخش علم و فناوري كشور و موقعيت نسبي آن را در عرصه بين‏المللي مشخص كند.
(1)
ارزيابي براساس شاخصهاي مزبور در يك سال و نيز در يك برنامة توسعه انجام ميشود.

1
ـ شاخص‏هاي انساني (2)
1
ـ1 تعداد محققان در يك ميليون نفر جمعيت
1
ـ2ـ تعداد كل شاغلان تحقيقاتي در يك ميليون نفر جمعيت
1
ـ3ـ درصد محققان از كل شاغلان تحقيقاتي
1
ـ 4 ـ درصد محققان مراكز دولتي از كل محققان
1
ـ 5 ـ درصد شاغلان تحقيقاتي مراكز دولتي از كل شاغلان تحقيقاتي
1
ـ 6ـ درصد محققان در بخش‏هاي مختلف تحقيقات از كل شاغلان تحقيقاتي
1
ـ 7 ـ درصد كارشناسان پژوهشي از كل شاغلان تحقيقاتي
1
ـ 8 ـ درصد تكنيسين هاي شاغل در تحقيقات از كل شاغلان تحقيقاتي
1
ـ 9ـ تعداد شاغلان تحقيقاتي برحسب استان هاي كشور
1
ـ 10ـ تعداد و درصد محققان برحسب رشته تخصصي
1
ـ 11ـ درصد رشد تعداد محققان
1- 12-
تعداد نيروهاي پشتيباني و خدماتي تحقيقات
(2)
شاخصهاي انساني به تفكيك جنسيت (زن و مرد) ميباشند.

2
ـ شاخص‏هاي مالي
2
ـ1ـ كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ2ـ درصد رشد اعتبارات تحقيقاتي (1)
2
ـ3ـ درصد اعتبارات تحقيقاتي از توليد ناخالص ملي (GNP)
2
ـ4ـ درصد اعتبارات دولتي تحقيقات از بودجه عمومي دولت
2
ـ5ـ درصد اعتبارات دولتي تحقيقات از كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ6ـ درصد درآمدهاي تحقيقاتي از كل هزينه‏هاي تحقيقاتي
2
ـ7ـ درصد هزينه‏هاي تحقيقاتي از كل اعتبارات تحقيقاتي مصوب
2
ـ8ـ درصد اعتبارات تحقيقات كاربردي و توسعه‏اي از كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ9ـ درصد اعتبارات تحقيقات بنيادي از كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ10ـ درصد اعتبارات بخشهاي مختلف تحقيقات از كل اعتبارات تحقيقاتي و رشد اعتبارات هر بخش
2
ـ11ـ درصد اعتبارات پشتيباني تحقيقات به تفكيك عمراني و پرسنل دفتري خدماتي از كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ12ـ درصد هزينه‏هاي پرسنلي تحقيقات از كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ13ـ كل هزينة مربوط به خريد و انتقال فناوري
2
ـ14ـ كل درآمد حاصل از فروش و انتقال فناوري
(1)
منظور از اعتبارات تحقيقاتي،‌ اعتبارت تخصيص يافته و منظور از درآمدها و هزينههاي تحقيقاتي، درآمدها و هزينههاي تحقق يافته ميباشد.

3
ـ شاخص‏هاي ساختاري
3
ـ1ـ تعداد مراكز تحقيقاتي
3
ـ2ـ نسبت مراكز تحقيق و توسعه به كل مراكز تحقيقاتي (1)
3
ـ3ـ نسبت مراكز تحقيقات علمي به كل مراكز تحقيقاتي
3
ـ4ـ نسبت مراكز تحقيقاتي غيردولتي به كل مراكز تحقيقاتي
3
ـ5ـ تعداد تفاهم نامه‏هاي اجرا شده به تفكيك ملي و بين‏المللي
3
ـ6ـ تعداد پايگاه‏ها و شبكه‏هاي رايانه‏اي اطلاع‏رساني علمي و مرتبط با شبكههاي اينترنت
3
ـ7ـ نسبت مراكز تحقيقاتي در هر يك از گروههاي تخصصي علمي به تفكيك (2)
3
ـ8ـ نسبت مراكز تحقيقاتي دولتي در هر يك از گروههاي تخصصي علمي
3
ـ9ـ تعداد پارك ها و شهرك‏هاي تحقيقاتي و فناوري
3
ـ10ـ تعداد انجمنهاي علمي
(1)
منظور از مراكز تحقيق و توسعه و مراكز تحقيقات علمي مراكزي است كه داراي مجوز رسمي ميباشند.
(2) 2
ـ منظور از گروههاي تخصصي علمي گروههاي هشتگانه شوراي عالي برنامه‏ريزي شامل گروههاي فني و مهندسي، علوم پايه، علوم انساني، علوم تجربي، كشاورزي، پزشكي و هنر مي باشد.

4
ـ شاخص‏هاي عملكردي
4
ـ1ـ تعداد طرحهاي تحقيقاتي مصوب و فعال به تفكيك بنيادي، كاربردي و توسعه‏اي (3)
4
ـ2ـ تعداد طرحهاي تحقيقاتي پايان يافته كه نتايج آن مورد استفاده قرار گرفته است.
4
ـ3ـ تعداد طرحهاي تحقيقاتي پايان يافته به تفكيك بنيادي، كاربردي و توسعه‏اي
4
ـ4ـ درصد طرحهاي تحقيقاتي بنيادي از كل طرحهاي تحقيقاتي فعال
4
ـ5ـ درصد طرحهاي تحقيقاتي كاربردي و توسعه اي از كل طرحهاي تحقيقاتي فعال
4
ـ6ـ تعداد مقالات منتشر شده در مجلات معتبر علمي ـ ترويجي و علمي ـ پژوهشي ايراني به تفكيك
4
ـ7ـ تعداد مقالات منتشر شده در مجلات معتبر علمي خارجي
4
ـ8ـ تعداد مقالات منتشر شده در مجموعه مقالات كامل همايش هاي معتبر علمي داخلي
4
ـ9ـ تعداد مقالات منتشر شده در مجموعه مقالات كامل همايش هاي معتبر علمي خارجي
4
ـ10ـ تعداد اختراعات و اكتشافات به ثبت رسيده
4
ـ11ـ تعداد ارجاعات به مقالات علمي منتشر شده
4
ـ12ـ تعداد كتب علمي تخصصي تأليف شده و انتشار يافته توسط دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي و ناشران معتبر علمي
4
ـ13ـ تعداد قراردادهاي خريد و انتقال فناوري
4
ـ14ـ تعداد قراردادهاي فروش و انتقال فناوري
(3)
منظور از طرح تحقيقاتي فعال، طرح تحقيقاتي تصويب شده، تأمين اعتبار شده و در حال اجرا مي‏باشد.

5
ـ شاخص‏هاي بهره‏وري
5
ـ1ـ نسبت تعداد مقالات منتشر شده به صد نفر محقق به تفكيك بندهاي 4 ـ 6 تا 4 ـ 9
5
ـ2ـ نسبت اعتبارات تحقيقاتي به تعداد محققان و شاغلان تحقيقاتي به تفكيك
5
ـ3ـ نسبت اعتبارات تحقيقاتي به تعداد كل طرحهاي تحقيقاتي پايان يافته
5
ـ4ـ نسبت تعداد محققان به تعداد مراكز تحقيقاتي
5
ـ5ـ نسبت اعتبارات تحقيقاتي به تعداد مراكز تحقيقاتي
5
ـ6ـ نسبت تعداد طرحهاي تحقيقاتي فعال به تعداد مراكز تحقيقاتي
5
ـ7ـ نسبت تعداد طرحهاي تحقيقاتي فعال به صد نفر محقق
5
ـ8ـ نسبت كل اعتبارات تحقيقاتي به تعداد محققان
5-9-
نسبت كل اعتبارات تحقيقاتي به يك ميليون نفر جمعيت كشور و به كل جمعيت كشور
5
ـ10ـ نسبت تعداد طرحهاي تحقيقاتي پايان يافته به طرح هاي تحقيقاتي مصوب
5
ـ11ـ نسبت تعداد طرحهاي تحقيقاتي پايان يافته كه نتايج آن مورد بهره برداري قرار گرفته به كل طرحهاي تحقيقاتي مصوب

ب ـ شاخص‏هاي خرد ارزيابي علم و فناوري
عنوانهاي شاخص‏هاي خرد ارزيابي علم و فناوري، چگونگي ارزيابي دستگاهها و سازمانهاي مربوط به بخش علم و فناوري و نحوة مقايسه آنها را با هم معين مي كند. ارزيابي براساس اين شاخص ها بايد در نهايت به رتبه بندي دستگاهها و سازمانهاي موجود دراين بخش منجر شود.
اين شاخص ها، دانشگاه، پژوهشگاه، مركز تحقيقاتي، پژوهشكده، سازمان تحقيقاتي و گروه تحقيقاتي داراي تشكيلات مستقل را مورد ارزيابي قرار ميدهد.

1
ـ شاخص‏هاي انساني
1
ـ1ـ تعداد محققان به تفكيك گروههاي تخصصي و مدرك علمي
1
ـ2ـ تعداد كل شاغلان تحقيقاتي به تفكيك گروههاي تخصصي
1
ـ3ـ تعداد كارشناسان پژوهشي
1
ـ4ـ تعداد تكنيسين‏هاي شاغل در تحقيقات
1
ـ5ـ درصد شاغلان تحقيقاتي از كل كاركنان
1
ـ6ـ تعداد دانشجويان دوره هاي تحصيلات تكميلي به تفكيك مقاطع كارشناسي ارشد و دكتري

2
ـ شاخص‏هاي مالي
2
ـ1ـ كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ2ـ درصد اعتبارات دولتي تحقيقات از كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ3ـ درصد اعتبارات غيردولتي تحقيقات از كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ4ـ درصد كمك ها و درآمدهاي تحقيقاتي از كل اعتبارات تحقيقاتي به تفكيك
2
ـ5ـ درصد اعتبارات تحقيقات كاربردي و توسعه اي از كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ6ـ درصد اعتبارات تحقيقات بنيادي از كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ7ـ درصد كل اعتبارات تحقيقاتي از كل اعتبارات
2
ـ8ـ درصد اعتبارات پشتيباني تحقيقات به تفكيك عمراني و پرسنل دفتري خدماتي از كل اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ9ـ درصد هزينه هاي پرسنلي از كل اعتبارات و از اعتبارات تحقيقاتي
2
ـ10ـ درآمد حاصل از فروش و انتقال فناوري

3
ـ شاخص‏هاي ساختاري
3
ـ1ـ تعداد تفاهم نامه ها با ساير مراكز علمي و تحقيقاتي براي انجام برنامه‏ها و پروژه‏هاي مشترك تحقيقاتي
3
ـ2ـ تعداد رشته ها و گروههاي علمي ـ تحقيقاتي به تفكيك
3
ـ3ـ تعداد قطب هاي تحقيقاتي (كانون هاي عالي تحقيقي نمونه)
3
ـ4ـ تعداد مراكز تحقيقاتي
3
ـ5ـ داشتن پايگاهها و شبكه هاي رايانه اي اطلاع رساني علمي و ارتباط با شبكه هاي اينترنت
3
ـ6ـ تعداد كتابهاي علمي و منابع اطلاع رساني
3
ـ7ـ تعداد عناوين مجلات معتبر علمي داخلي و خارجي
3
ـ8ـ داشتن ارزيابي دروني منظم

4
ـ شاخص‏هاي عملكردي
4
ـ1ـ تعداد طرحهاي تحقيقاتي فعال
4
ـ2ـ تعداد طرحهاي تحقيقاتي پايان يافته كه نتايج آن مورد استفاده قرار گرفته است.
4
ـ3ـ تعداد طرحهاي تحقيقاتي پايان يافته به تفكيك بنيادي، كاربردي و توسعه اي
4
ـ4ـ درصد طرحهاي تحقيقاتي بنيادي از كل طرحهاي تحقيقاتي فعال
4
ـ5ـ درصد طرحهاي تحقيقاتي كاربردي و توسعه اي از كل طرحهاي تحقيقاتي فعال
4
ـ6ـ تـعداد مقالات منتشر شده در مجلات معتبر علمي ـ ترويجي و علمي ـ پژوهشي ايراني به تفكيك
4
ـ7ـ تعداد مقالات منتشر شده در مجلات معتبر علمي خارجي
4
ـ8ـ تعداد مقالات منتشر شده در مجموعه مقالات كامل همايش هاي معتبر علمي داخلي
4
ـ9ـ تعداد مقالات منتشر شده در مجموعه مقالات كامل همايش هاي معتبر علمي خارجي
4
ـ10ـ تعداد اختراعات و اكتشافات به ثبت رسيده
4
ـ11ـ تعداد قراردادهاي تحقيقاتي اجرا شده با ساير مراكز علمي به تفكيك داخل و خارج
4
ـ12ـ تعداد اعضاي هيئت علمي كه در راهنمايي دانشجويان تحصيلات تكميلي مشاركت دارند.
4
ـ13ـ تعداد اعضاي هيئت علمي كه در انجام تحقيقات در ساير مراكز علمي و تحقيقاتي داخلي و خارجي همكاري داشته اند.
4
ـ14ـ تعداد اعضاي هيئت علمي و يا محققاني كه براي انجام تحقيقات از ساير مراكز دعوت شده‏اند.
4
ـ15ـ تعداد كارگاههاي علمي تخصصي برگزار شده
4
ـ16ـ تعداد گردهماييهاي علمي برگزار شده
4
ـ17ـ تعداد سخنراني هاي علمي و جلسات مباحثه
4
ـ18ـ تعداد رتبه ها و افتخارات پژوهشي اخذ شده از جشنواره هاي علمي و پژوهشي ملي و بين‏المللي
4
ـ19ـ تعداد عناوين كتب و نشريات علمي منتشر شده
4
ـ20ـ تعداد قراردادهاي فروش و انتقال فناوري

5
ـ شاخص‏هاي بهره‏وري
5
ـ1ـ نسبت تعداد مقالات منتشر شده به تعداد محققان
5
ـ2ـ نسبت اعتبارات تحقيقاتي به تعداد محققان و شاغلان تحقيقاتي به تفكيك
5
ـ3ـ نسبت اعتبارات تحقيقاتي به تعداد كل طرحهاي تحقيقاتي پايان يافته
5
ـ4ـ نسبت تعداد طرحهاي تحقيقاتي فعال به تعداد محققان
5
ـ5ـ نسبت تعداد طرحهاي تحقيقاتي پايان يافته به طرح هاي تحقيقاتي مصوب.
5
ـ6ـ نسبت تعداد طرحهاي تحقيقاتي پايان يافته كه نتايج آن مورد بهره برداري قرار گرفته به كل طرحهاي تحقيقاتي مصوب

ج ـ شاخص‏هاي كيفي ارزيابي علم و فناوري
شاخص‏هاي كيفي ارزيابي علم و فناوري، مؤلفه ها و مقولاتي از سامانة علم و فناوري ملي را مورد بررسي و پرسش قرار مي دهد كه تبيين كمي آنها دشوار يا غير ممكن است. پاسخ به اين پرسش ها بايد به صورت تحليلي و از طريق نظرخواهي از صاحبنظران و مديران علم و فناوري فراهم آيد و نتايج ارزيابي براساس شاخص‏هاي آماري را تكميل كند. اين شاخص‏ها عبارتند از:
1
ـ ميزان تطبيق تحقيقات انجام شده در كشور با هدف هاي برنامه هاي توسعه.
2-
فرآيند سياستگذاري و تعيين راهبردهاي علم و فناوري در كشور.
3
ـ كيفيت ساماندهي و سازماندهي ملي علم و فناوري.
4
ـ كيفيت نظام اطلاع رساني علم و فناوري در كشور.
5
ـ توسعة ارتباطات بين‏المللي در زمينة علم و فناوري.
6
ـ ميزان استفاده از نتايج تحقيقات در كشور.
7
ـ گسترش فرهنگ و روحية تحقيق در كشور و ميزان اعتقاد به استفاده از تحقيق در برنامه‏‏ريزي‏هاي عمراني و توسعه‏اي.
8
ـ ميزان مشاركت دانشمندان و محققان كشوردر تصميم گيري امور مربوط به علم و فناوري.
9
ـ نحوة مصرف بودجه هاي تحقيقاتي در كشور.
10
ـ ميزان ارائه خدمات و تسهيلات بخش دولتي در امور تحقيقاتي.
11
ـ كيفيت انتقال فناوري از خارج به داخل كشور و انجام تحقيقات تطبيقي به منظور بومي كردن آن.
12
ـ ارتباط بخش صنعت با مراكز تحقيقاتي( دانشگاهي و غيردانشگاهي).
13
ـ ميزان گرايش به مراكز تحقيقاتي غيردولتي و روند توسعه كمي و كيفي آنها.
14
ـ كيفيت مديريت مراكز تحقيقات.
15
ـ منزلت اجتماعي و رضايت شغلي دانشمندان و محققان.
16
ـ كيفيت مجلات علمي ـ پژوهشي كشور.
17
ـ كيفيت كتابهاي علمي.
18
ـ كيفيت همايش‏هاي علمي و امكانات و تجهيزات مربوط جهت برگزاري همايشها در سطح بين‏المللي.
19
ـ ميزان توجه به ايجاد راهكارهاي مناسب جهت جذب نخبگان و كاهش مهاجرت آنان.
تبصره: كلية دستگاههاي اجرايي موظفند همكاري لازم را با هيئت نظارت و ارزيابي فرهنگي و علمي شوراي عالي انقلاب فرهنگي براي نيل به ارزيابي وضع فرهنگي، علمي، آموزشي و پژوهشي كشور و تهيه گزارشهاي سالانه به عمل آورند.

 

 

+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/02/24ساعت 11:48  توسط فرهاد سلطانی  |